ලංකාවේ ඉඩම් ආරවුල් අතරින් වැඩිපුරම පොලීසි වලට සහ උසාවි වලට යන ප්රශ්නයක් ලෙස මායිම් තාප්පය හඳුන්වා දෙන්න පුළුවන්. අසල්වැසියා සමග අඟලක් වෙනුවෙන් මරාගන්න කලින් හෝ තාප්පයේ ඔබේ පැත්ත පේන්ට් කරන්න ගිහින් නිකරුණේ බැණුම් අහන්න කලින් මේ ගැන තියෙන ඇත්තම නීතිමය තත්ත්වය දැනගෙන සිටීම ඉතාම වැදගත්. බොහෝ දෙනෙක් හිතාගෙන ඉන්නේ තමන්ගේ ඉඩම දෙසට මුහුණලා තියෙන ඕනෑම තාප්පයක් තමන්ට අයිතියි කියලයි. නමුත් නීතියේ හැටියට තාප්පයක අයිතිය තීරණය වෙන්නේ එය පෙනෙන විදියට නොව, එය පොළොවේ පිහිටා ඇති නිශ්චිත ස්ථානය අනුවයි.
මුලින්ම ඔබේ ඉඩමේ මායිම ගැන නිවැරදි අවබෝධයක් ලබාගැනීමට මිනින්දෝරු පිඹුර පරීක්ෂා කිරීම අත්යවශ්ය වෙනවා. යම් තාප්පයක් ඔබේ සහ අසල්වැසියාගේ ඉඩම් දෙක වෙන් කෙරෙන මායිම් රේඛාව (Boundary line) හරියටම මැදින් ගමන් කරනවා නම්, රෝම-ලන්දේසි නීති මූලධර්ම හා ශ්රී ලංකා සිවිල් නීති ප්රකාරව එය පොදු තාප්පයක් (Party Wall) ලෙස සැලකෙනවා. එවැනි අවස්ථාවක තාප්පයේ අයිතිය දෙපාර්ශවයටම සමානව හිමිවන අතර එය පොදු දේපළක් වෙනවා. නමුත් යම් හෙයකින් තාප්පය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉදිකර තිබෙන්නේ අසල්වැසියාගේ ඉඩම් සීමාව ඇතුළත නම්, එය ඔබේ පැත්තට මුහුණලා තිබුණත් එහි තනි අයිතිය සහ පූර්ණ භුක්තිය හිමිවන්නේ අසල්වැසියාට පමණයි.
බොහෝ දෙනෙකුට ගැටලුවක් වන “තාප්පයේ මගේ පැත්ත පේන්ට් කරන්න අසල්වැසියාගෙන් අහන්න ඕනද?” කියන ප්රශ්නයට පිළිතුර තීරණය වෙන්නේ ඉහත කී අයිතිය මතයි. තාප්පය ඉඩම් දෙක මැදින් යන පොදු තාප්පයක් නම්, ඔබේ ඉඩම දෙසට ඇති කොටස පිරිසිදු කිරීමට හෝ පේන්ට් කිරීමට ඔබට සාමාන්ය අයිතියක් තිබෙනවා. ඒ සඳහා අසල්වැසියාගේ අවසරය අනිවාර්ය වන්නේ නැහැ. නමුත් මෙතනදීත් ඔබ කල්පනාකාරී විය යුතු වැදගත්ම කාරණයක් තිබෙනවා. ඔබ ආලේප කරන වර්ණය හෝ කරන වෙනස්කම අසල්වැසියාට හිරිහැරයක් (Nuisance) නොවිය යුතුයි. උදාහරණයකට අසල්වැසියාට පීඩාකාරී වන අධික දීප්තිමත් වර්ණ, වාණිජ දැන්වීම් හෝ මතභේදාත්මක දේශපාලන හා ආගමික සංකේත ආදිය එම පොදු තාප්පයේ ප්රදර්ශනය කිරීමෙන් නීතිමය ගැටලු ඇති වෙන්න පුළුවන්.
වඩාත්ම ප්රවේශම් විය යුතු අවස්ථාව වන්නේ තාප්පය සම්පූර්ණයෙන්ම අසල්වැසියාගේ ඉඩමේ පිහිටා ඇති විටයි. එවැනි අවස්ථාවක තාප්පය ඔබේ පැත්තට තිබුණත්, අසල්වැසියාගේ අවසරයක් නැතිව එයට අනවශ්ය ලෙස අත ගැසීම හෝ පේන්ට් කිරීම නීතිමය වශයෙන් අනුන්ගේ දේපළකට අනවසරයෙන් ඇතුල්වීමක් (Trespass) ලෙස අර්ථකථනය කළ හැකියි. ඒ නිසා තාප්පය 100%ක් අසල්වැසියාට අයිති නම්, නීතිමය අවදානමෙන් බේරීමට ඔහුගේ ලිඛිත හෝ වාචික අවසරය ලබාගැනීම නුවණට හුරුයි.
තාප්පය පොදු එකක් වුවත්, තනි එකක් වුවත් එහි ව්යුහයට හානි කිරීමට කිසිදු පාර්ශවයකට අයිතියක් නැහැ. විශේෂයෙන්ම පොදු තාප්පයක් නම්, අනෙක් පාර්ශවයේ කැමැත්ත නැතිව තාප්පය සිදුරු කිරීම, කොටසක් කැඩීම හෝ එහි උස වැඩි කිරීම වැනි දේවල් කරන්න බැහැ. තාප්පය මත කම්බි වැටක් ගැසීම හෝ ග්රිල් එකක් සවි කිරීම වැනි දේකදී දෙදෙනාම සාකච්ඡා කර එකඟතාවයකට පැමිණීම අනාගත නඩු හබ වලට වඩා ඉතාම ලාභදායකයි. යම් හෙයකින් තාප්පය අබලන් වී කඩා වැටුණොත් එය නැවත ඉදිකිරීමේ වියදම දෙපාර්ශවයම බෙදාගත යුතු බව සාමාන්ය නීතිමය පිළිගැනීමයි. නමුත් යම් අවස්ථාවක එම විනාශය එක් අයෙකුගේ වරදින් හෝ නොසැලකිල්ලෙන් සිදු වූවක් බව ඔප්පු වුවහොත්, එහි වගකීම සහ වියදම එම පාර්ශවය විසින් දැරිය යුතු බවට තීරණය විය හැකියි.
අවසාන වශයෙන්, තාප්ප සම්බන්ධ ගැටලුවක් ඇති වූ විට කෙළින්ම පොලීසියට දිව යාමෙන් බලාපොරොත්තු වන විසඳුම නොලැබෙන්න පුළුවන්. මොකද පොලීසියට බලය ඇත්තේ සාමය ආරක්ෂා කිරීමට මිස ඉඩම් අයිතිය හෝ සීමා මායිම් තීරණය කිරීමට නොවේ. ඒ නිසා මෙවැනි ගැටලුවකදී මිනින්දෝරු පිඹුරු සහිතව ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ ඇති සමථ මූල මණ්ඩලය වෙත යොමු වීම කාලයත් මුදලත් ඉතිරි කරවන සාර්ථකම ක්රමවේදයයි. තාප්පයක් නිසා අසල්වැසියා තරහ කරගන්නවාට වඩා, නීතිය ගැන අවබෝධයෙන් සහ මනුස්සකමින් ප්රශ්නය විසඳා ගැනීම සැමවිටම වටිනවා. මෙය සාමාන්ය නීතිමය දැනුවත් කිරීමක් පමණක් වන අතර, ඔබේ ගැටලුවේ ස්වභාවය අනුව නීතිඥ උපදෙස් ලබාගැනීම වඩාත් සුදුසු බව කරුණාවෙන් සලකන්න.
