අපේ බොහෝ ගම්වල සහ නගරවල හවසට ඇවිදින්න යන විට හෝ නිවසට වී විවේකයෙන් සිටින විට නාසයට දැනෙන අප්රසන්න ඉඳුල් ගඳක් ඔබටත් දැනිලා ඇති. මේ දුර්ගන්ධය හඹා ගියොත් බොහෝ විට එය නතර වෙන්නේ අසල්වැසියෙකුගේ තාප්පයකින් එළියට විත් මහ පාරේ කාණුවට වැටෙන ජල නලයක් ළඟින්. ගෙදර කුස්සියේ ඉඳුල් වතුර ටික, එහෙමත් නැත්නම් නාන කාමරයේ සබන් වතුර ටික පාරේ තියෙන කාණුවට හරවලා ඇඟ බේරාගන්න හදන පිරිසක් අප අතර ඉන්නවා. ඔවුන් හිතන්නේ “පාරේ කාණුව කාටවත් අයිති නෑ, ඒක හැදුවේ වතුර යන්නනේ” කියන සරල තර්කය විතරයි. නමුත් පාර අයිනේ තිබෙන කාණුවට කුස්සියේ කුණු වතුර හැරවීම කියන්නේ නිකම්ම නිකන් “අසල්වැසි ආරවුලක්” විතරක් නෙවෙයි, එය බරපතල නීතිමය වරදක් වගේම මහජන සෞඛ්යයට කරන ලොකු හානියක් බව බොහෝ දෙනා දන්නේ නැහැ.
මේ ගැන කතා කරද්දී මුලින්ම තේරුම් ගත යුතු තාක්ෂණික කාරණය නම් පාර අයිනේ ඉදි කර තිබෙන කාණු පද්ධතිය නිර්මාණය කර ඇත්තේ කුමක් සඳහාද යන්නයි. පළාත් පාලන ආයතන හෝ මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය විසින් මාර්ග දෙපස කාණු සකසන්නේ හුදෙක් වැසි ජලය බැස යාමට හෙවත් “Stormwater Drainage” සඳහා පමණයි. වැසි ජලය කියන්නේ පිරිසිදු ජලයක් වුවත්, කුස්සියෙන් පිටවන ජලයේ තෙල්, ඉඳුල් කොටස් සහ විවිධ රසායනික ද්රව්ය අඩංගු වෙනවා. මේවා පාරේ කාණුවට වැටුණු විට ගලාගෙන යන්නේ නැතුව කාණුව තුළම රැඳී පල් වෙන්න පටන් ගන්නවා. මේ පල් වුණු ඉඳුල් වතුර තමයි ටික දවසක් යද්දී දැඩි දුර්ගන්ධයක් හමමින් මුළු පරිසරයම අපවිත්ර කරන්නේ. නීතියට අනුව කිසිම පුද්ගලයෙකුට වැසි ජලය හැර වෙනත් කිසිදු අපවිත්ර ජලයක් පොදු කාණුවකට මුදා හැරීමට අවසර නැහැ.
මෙය නීතිමය වරදක් වෙන්නේ කෙසේද යන්න විමසා බැලීමේදී ප්රධානම කාරණය වන්නේ “මහජන පීඩාව” හෙවත් Public Nuisance කියන සංකල්පයයි. යම් අයෙක් තමන්ගේ පහසුව තකා කරන ක්රියාවක් නිසා අවට සිටින අයට හෝ මහජනතාවට හිරිහැරයක්, සෞඛ්ය තර්ජනයක් එල්ල වෙනවා නම් එය දණ්ඩ නීති සංග්රහය යටතේ දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක්. ඉඳුල් වතුර පාරේ කාණුවට හැරවූ විට එය මැස්සන්, මදුරුවන් සහ මීයන් වැනි රෝග වාහකයන් බෝවීමට ඍජුවම බලපානවා. විශේෂයෙන්ම ඩෙංගු වැනි රෝග පැතිරෙන කාලයක මෙය මුළු පළාතටම එල්ල කරන මරණීය තර්ජනයක් වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම එයින් හමන දුර්ගන්ධය අසල්වැසියන්ට තම නිවසේ සැනසිල්ලේ සිටීමට ඇති අයිතිය නැති කරනවා. මේ නිසා මෙවැනි ක්රියාවක් කරන පුද්ගලයෙකුට එරෙහිව පොලීසියට හෝ අධිකරණයට යාමේ හැකියාව පවතිනවා.
ලංකාවේ පළාත් පාලන නීතිය, එනම් මහ නගර සභා, නගර සභා හෝ ප්රාදේශීය සභා පනත්වලට අනුව සෑම නිවසකම ජල අපවහන පද්ධතියක් තිබීම අනිවාර්ය කරුණක්. නිවසක් සැලසුම් කරන විටම කුස්සියේ සහ නාන කාමරයේ ජලය බැහැර කිරීමට තමන්ගේ ඉඩම ඇතුළතම “සොක්කේජ් වළක්” (Soakage Pit) හෝ විධිමත් පද්ධතියක් සකසා ගත යුතුයි. එසේ නොමැතිව තමන්ගේ තාප්පයෙන් එළියට නලයක් දමා පාරට වතුර හැරවීම නීති විරෝධියි. යම් නිවසකින් එසේ සිදු කරන බවට පැමිණිල්ලක් ලැබුණහොත්, අදාළ පළාත් පාලන ආයතනයට බලය තිබෙනවා එම නල පද්ධතිය වහාම ඉවත් කරන ලෙස නියෝග කිරීමටත්, දිගින් දිගටම එය සිදු කරන්නේ නම් නඩු පවරා දඩ මුදලක් අය කිරීමටත්. ඒ නිසා “අපේ ගෙදර ඉඩ මදි” හෝ “පස වතුර උරා ගන්නේ නෑ” කියන නිදහසට කරුණු වලට නීතියේ ඉඩක් නැහැ.
ඔබත් මෙවැනි පීඩාවකට ලක්ව සිටින කෙනෙක් නම්, නීතිය අතට නොගෙන පියවර කිහිපයක් අනුගමනය කළ හැකියි. පළමු හා වැදගත්ම පියවර වන්නේ ප්රදේශයේ මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරයා (PHI) හමුවී මේ ගැන ලිඛිතව පැමිණිලි කිරීමයි. මෙය සෞඛ්ය ගැටලුවක් බැවින් PHI නිලධාරියාට පුළුවන් අදාළ නිවසට ගොස් එම ක්රියාව වහාම නතර කරන ලෙසට නීතිමය දැනුම් දීමක් කරන්න. ඊට අමතරව ඔබේ ප්රාදේශීය සභාවේ හෝ නගර සභාවේ ලේකම්වරයා වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් පාරේ කාණුවට සිදුවන හානිය ගැන දැනුවත් කළ හැකියි. මෙහිදී අදාළ ජල නලයෙන් කාණුවට වතුර වැටෙන ආකාරය දැක්වෙන ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ සාක්ෂි ලෙස ළඟ තබා ගැනීම ඉතාම වැදගත්. අසල්වැසියා සමඟ හිත් අමනාප වේ යැයි සිතා නිහඬව සිටීමෙන් සිදුවන්නේ ඔබේ පවුලේ සෞඛ්යය අනතුරේ වැටීම පමණයි. පිරිසිදු පරිසරයක් පවත්වා ගැනීම සැමගේම වගකීමක් බව සිහි තබාගෙන නිවැරදි දෙය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම ඔබේ අයිතියක්.
Wishwa Karma
