ලෝකයේ උතුරින්ම තියෙන සීතලම දූපතක් හදිසියේම ලෝක දේශපාලනයේ උණුසුම්ම මාතෘකාව වෙලා! ඔව්, අපි මේ කතා කරන්නේ ග්රීන්ලන්තය (Greenland) ගැන. සාමාන්යයෙන් අපිට ග්රීන්ලන්තය කිව්වම මතක් වෙන්නේ අයිස් කඳු සහ හිම වලස්සු විතරයිනේ. ඒත් දැන් තත්වය වෙනස්. ජර්මනිය, ප්රංශය, ස්වීඩනය සහ ෆින්ලන්තය වගේ ප්රබල යුරෝපා රටවල හමුදා මේ වෙද්දී ග්රීන්ලන්තයට ගොඩබැහැලා ඉවරයි කියලයි අලුත්ම ආරංචි කියන්නේ.
ඇයි මේ හදිසියේම යුරෝපා හමුදා මේ අයිස් දූපතට යන්නේ? ඇයි ඇමරිකාව ඇතුළු ලෝක බලවතුන් මේ හිම තට්ටුවට මේ තරම් ආස?
හිම කන්දක් වෙනුවෙන් ඇයි මේ තරම් රණ්ඩුවක්?
සරලවම කිව්වොත්, ග්රීන්ලන්තය කියන්නේ නිකම්ම නිකම් හිම කන්දක් නෙවෙයි. එය ඩෙන්මාර්ක රාජධානියට (Kingdom of Denmark) අයත් ස්වයං පාලන බලතල තියෙන රටක්. ආරක්ෂාව සහ විදේශ ප්රතිපත්ති තීරණය කරන්නේ ඩෙන්මාර්කය විසින්.
නමුත් මෑතක ඉඳන් ඇමරිකාව වගේම රුසියාව සහ චීනයත් ග්රීන්ලන්තය දිහා කෑදර ඇසින් බලන්න පටන් අරන්. ඩෙන්මාර්කය මේකට උත්තර දුන්නේ තමන්ගේ මිතුරු යුරෝපා රටවල හමුදා එහේ ගොන්නවලා “මේක අපේ, අපි ආරක්ෂා කරනවා” කියලා මුළු ලෝකෙටම පෙන්නලා.
හිම යට සැඟවුණු මහා නිධානය (Resources)
ග්රීන්ලන්තය කියන්නේ ලෝකයේ වටිනාම සම්පත් සැඟවිලා තියෙන තැනක්.
1. Rare Earth Elements (දුර්ලභ පාංශු මූලද්රව්ය): අද අපි පාවිච්චි කරන ස්මාර්ට් ෆෝන් 📱, පරිගණක චිප්ස් 💻, විද්යුත් වාහන බැටරි 🔋 වගේ හැම දේකටම නැතුවම බැරි ‘නියෝඩිමියම්’ (Neodymium) වගේ දුර්ලභ ඛනිජ වර්ග ටොන් ගණන් මේ හිම යට තියෙනවා. චීනය දැනට මේ වෙළඳපොල පාලනය කරන නිසා, බටහිර රටවල් ග්රීන්ලන්තය තමන්ගේ අතට ගන්න බලනවා.
2. තෙල් සහ ගෑස්: අයිස් දියවෙන්න දියවෙන්න, ඒ යට තියෙන තෙල් සහ ගෑස් නිධි මතු වෙනවා.
3. ** යුරේනියම්:** න්යෂ්ටික බලශක්තියට ඕන කරන යුරේනියම් නිධිත් මෙහේ තියෙනවා.
අයිස් දියවීම සහ අලුත් මුහුදු මාර්ග (New Sea Lanes)
දේශගුණික විපර්යාස නිසා ග්රීන්ලන්තයේ අයිස් දියවීගෙන යනවා. මේක පරිසරයට නරක වුනාට, නැව් සමාගම්වලට නම් රන් ඉල්ලමක්!
අයිස් දියවුණාම ආසියාවේ ඉඳන් යුරෝපයට සහ ඇමරිකාවට යන්න අලුත් කෙටි පාරවල් (Northwest Passage) හැදෙනවා. එතකොට සූවස් ඇලෙන් (Suez Canal) යනවට වඩා සති ගාණක් වෙලාව ඉතිරි කරගන්න පුළුවන්. මේ අලුත් මුහුදු පාරේ “ටෝල් ගේට්” එක වෙන්නේ ග්රීන්ලන්තය. ඉතින් ඒක පාලනය කරන කෙනාට ලෝක වෙළඳාමෙන් ලොකු කොටසක් පාලනය කරන්න පුළුවන්.
“අයිස් බලකොටුව” සහ ජන ජීවිතය
ග්රීන්ලන්තයේ ජීවත් වෙන්නේ 56,000ක් වගේ පුංචි ජනගහනයක්. එයාලගෙන් වැඩි දෙනෙක් ඉනුයිට් (Inuit) ජාතිකයින්. එයාලා සාම්ප්රදායිකව දඩයම් කරමින්, මාළු අල්ලමින් ජීවත් වුණත්, දැන් නවීන තාක්ෂණයත් එක්ක ජීවිතේ වෙනස් වෙලා. ඩෙන්මාර්කයෙන් ලැබෙන ආධාර මත තමයි රටේ ආර්ථිකය ගොඩක් දුරට දුවන්නේ.
දැන් මේ යුරෝපා හමුදා පැමිණීමත් එක්ක, ග්රීන්ලන්ත වැසියන්ට තමන්ගේ රට “ලෝක යුධ පිටියක්” වෙයිද කියන බියත් ඇති වෙලා. ඩෙන්මාර්කය කියන්නේ ග්රීන්ලන්තයේ ආරක්ෂාව තියෙන්නේ තමන් අතේ විතරයි කියලා. ඒත් ඇමරිකාවේ හිටපු සහ වත්මන් නායකයින් ග්රීන්ලන්තය මිලදී ගන්න පවා යෝජනා කරලා තියෙනවා (In 2019, Donald Trump even offered to buy Greenland!).
මේ වෙද්දී යුරෝපය එකමුතුව තීරණය කරලා තියෙනවා ග්රීන්ලන්තය කාටවත් අත තියන්න දෙන්නේ නෑ කියලා. මේ හමුදා මෙහෙයුම (Joint Drill) කියන්නේ නිකම්ම පුහුණුවක් නෙවෙයි, ඒක ලෝකෙටම දෙන පණිවිඩයක්: “ආක්ටික් කලාපයේ (Arctic Region) ස්ථාවරත්වය රකින්නේ අපි!”
හිම දියවෙන වේගෙටම දේශපාලන උණුසුමත් ඉහළ යන ග්රීන්ලන්තය දිහා අපි බලාගෙන ඉමු. මොකද හෙට දවසේ ඔබේ ෆෝන් එකේ තියෙන බැටරිය හදන්න ඕන කරන පස් ටික එන්නේ එහෙන් වෙන්න පුළුවන්!
උපුටාගැනීම- Tharanga Gamage.
