බොහෝ දෙනෙක් මාසය අවසානයේදී තමන්ගේ බැංකු ගිණුම හෝ මුදල් පසුම්බිය දෙස බලා සුසුම් හෙළන්නේ තමන් අතින් විශාල වරදක් සිදුවූ බව දැන දැනමය. එහෙත් පුදුමයකට මෙන්, ඒ මුදල් කාබාසිනියා වූයේ කොතැනකදීදැයි නිශ්චිතවම මතක් කරගැනීමට බොහෝ දෙනෙකුට නොහැකි ය. අප නිතරම සිතන්නේ අපව බංකොලොත් කරන්නේ ලොකු ලොකු වියදම් බව ය. නමුත් සැබෑව නම්, අපේ ආර්ථිකය අස්ථාවර කරන්නේ අපට නොදැනීම අපේ සාක්කුවෙන් ගිලිහෙන, අප විසින්ම ඉතා සුළු යැයි අවතක්සේරු කරනු ලබන අමතර වියදම් එකතුවයි. මෙය හරියටම විශාල නැවක් ගිල්වීමට, කුඩා සිදුරකින් කාන්දු වන වතුර ප්රමාණවත් වන්නා සේ ය.
අපි වෙළෙඳපොළට යම් භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීමට යන්නේ ඉතා පැහැදිලි අයවැයක් මනසේ තබාගෙන ය.
උදාහරණයකට ඔබ ජංගම දුරකථනයක් හෝ ගෘහ භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීමට යනවා යැයි සිතන්න. ඔබ නිවසින් පිටත්වන්නේ නිශ්චිත ඉලක්කයක් සහිතව වුවද, වෙළෙඳසැල තුළදී ඔබ මනෝවිද්යාත්මක උගුලකට හසුවන්නේ ඉතා සූක්ෂම ලෙස ය. විකුණුම්කරුවන් සතුව ඇත්තේ භාණ්ඩ විකිණීමේ කලාවක් පමණක් නොව පාරිභෝගිකයාගේ මනස කියවීමේ හැකියාවකි. ඔබ තෝරාගත් භාණ්ඩයට අමතරව, ඊට වඩා මඳක් මිල වැඩි නමුත් අමතර පහසුකම් ඇති වෙනත් මාදිලියක් ඔවුන් පෙන්වූ විට ඔබේ සිත දෝලනය වීමට පටන් ගනී. මූලික මිලට සාපේක්ෂව එම අමතර මුදල ඉතා කුඩා අගයක් ලෙස පෙනී යාම මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වයයි. විශාල මුදලක් වියදම් කරන මොහොතක තවත් සුළු මුදලක් වියදම් කිරීම පාඩුවක් නොවේ යැයි ඔබේ මනස ඔබටම බොරු හේතු ගොතමින් සිටී.
මෙම ක්රියාවලිය එතැනින් නතර වන්නේ නැත. ඔබ ප්රධාන භාණ්ඩය තෝරාගත් පසු, ඊට අනුබද්ධ අමතර කොටස් හෝ සේවාවන් මිලදී ගැනීමට පෙළඹවීම ඊළඟ පියවරයි. ආරක්ෂිත ආවරණ, දීර්ඝ කළ වගකීම් කාලයන් හෝ වෙනත් අමතර උපාංග සඳහා වැයවන්නේ ප්රධාන භාණ්ඩයේ වටිනාකමෙන් ඉතා සුළු ප්රතිශතයක් බව සැබෑවකි. නමුත් අපට අමතක වන කාරණය නම්, මෙම සියලු කුඩා කුඩා එකතු කිරීම් අවසානයේදී ඔබේ මුල් අයවැය විශාල ලෙස ඉක්මවා යන බවයි. එම මොහොතේදී ඇතිවන සමාජීය පීඩනය ද මීට බලපායි. විකුණුම්කරුවා ඉතා මිත්රශීලීව යෝජනා කරන විට, එය ප්රතික්ෂේප කිරීම මසුරුකමක් හෝ තමන්ට වත්කමක් නැති බව පෙන්වීමක් ලෙස පාරිභෝගිකයාට දැනෙන්නට පුළුවන. මෙම “බොරු ලැජ්ජාව” නිසාම අනවශ්ය දේ සඳහා පසුම්බිය විවෘත කිරීමට අප පෙළඹේ.
මෙහි ඇති මනෝවිද්යාත්මක පසුබිම නම්, අප යම් මිලදී ගැනීමක් සඳහා මානසිකව එකඟ වූ පසු (Commitment), ඊට අදාළ අමතර දේවල් සඳහා “එපා” යැයි කීමට අපගේ මොළය මැලිකමක් දැක්වීමයි. මෙය හරියටම කන්දක් පහළට රෝදයක් යවන්නාක් මෙනි. මුල් තීරණය ගත් පසු ඉතිරි තීරණ ගැනීමේදී අපගේ විචාර බුද්ධිය අඩපණ වේ. මුදල් ගෙවන කවුන්ටරය වෙත යන විට, අප සිතා සිටි ගණනට වඩා විශාල බිලක් අතට පත්වන්නේ මෙම කුඩා එකතු කිරීම්වල ප්රතිඵලයක් ලෙස ය. බදු මුදල් සහ වෙනත් ගාස්තු එකතු වූ පසු එම අගය තවත් ඉහළ යයි. අවසානයේදී සිදුවන්නේ “ලාභයක් ලැබුවා” යන හැඟීමෙන් ගෙදර එන පාරිභෝගිකයාට, මාසයේ මැද භාගය වන විට එදිනෙදා වියදම් පියවා ගැනීමටවත් මුදල් නොමැති වීමයි.
මෙම අදෘශ්යමාන මූල්ය උගුලෙන් ගැලවීමට නම් කළ යුත්තේ දැඩි විනයක් පවත්වා ගැනීමයි. වෙළෙඳසැලට යාමට පෙර තමන්ට අවශ්ය දේ සහ වියදම් කළ හැකි උපරිම සීමාව තීරණය කර, ඊට එහා එක රුපියලක්වත් වියදම් නොකරන බවට තමන්ටම පොරොන්දුවක් ලබා දිය යුතුය. විකුණුම්කරුවන්ගේ යෝජනා හමුවේ ඉතා ආචාරශීලීව නමුත් ස්ථිරව “නැහැ” යැයි කීමට පුරුදු වීම ඔබේ මූල්ය අනාගතය සුරක්ෂිත කරනු ඇත. මතක තබා ගන්න, ඔබ ප්රතික්ෂේප කරන්නේ විකුණුම්කරුවා නොව, ඔබේ අනාගත ආර්ථික අස්ථාවරත්වයයි. කුඩා සිදුරු වසා දැමීමෙන් පමණක් ඔබේ ආර්ථිකය නමැති නැව ගිලෙන්නට නොදී ආරක්ෂා කර ගත හැකි බව නිතර සිහි තබා ගන්න.
