ශ්රී ලංකා ක්රිකට් සභාපති ශම්මි සිල්වා ඇතුළු පාලක මණ්ඩලය වහාම ඉවත් කළ යුතු බවට මේ වනවිට ක්රීඩා ලෝලීන්ගෙන් දැඩි බලපෑමක් එල්ල වෙමින් පවතිනවා. ක්රිකට් පාලනාධිකාරිය යනු සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීනව ක්රියාත්මක විය යුතු ආයතනයක් ලෙස ICC ය විසින් දැඩි නීති පනවා ඇති බැවින්, රටක ජනාධිපති කෙනෙකුට හෝ රජයට සෘජු දේශපාලන මැදිහත්වීමක් හරහා පාලක මණ්ඩලය විසුරුවා හැරීම ප්රායෝගිකව කළ නොහැක්කකි.
විශේෂ සටහන: මෙම ලිපිය රචනා කරන්නේ කිසිවෙකුගේ පාර්ශ්වයක් ගැනීමට නොවන බව කරුණාවෙන් සලකන්න. මෙහි මූලික පරමාර්ථය වන්නේ, රටක ක්රිකට් පාලක මණ්ඩලයක් ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලයේ (ICC) පවතින නීතිමය ක්රියාවලිය සහ එහි යථාර්ථය පැහැදිලි කිරීම පමණි.
01) රටක ක්රිකට් පාලනාධිකාරිය රජයේ මැදිහත්වීමෙන් ඉවත් කල හැකිද ?
02) එසේ කල නොහැකි නම් ඒ ඇයි ? ඒ සම්බන්ධව ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලය පනවා ඇති නීති මොනවාද ?
03) රජයේ සෘජු දේශපාලන මැදිහත්වීමකින් තොරව පාලක මණ්ඩලයක් ඉවත් කළ හැකි පිළිගත් ක්රමවේද මොනවාද ?
යන කරුණු තුන මේ ලිපිය මගින් ඔබට පැහැදිලි කරන්නම්.
යම් කරුණක් කියවා නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමට තරම් සාක්ශරතාවයක් නොමැති අයෙක් සිටී නම්, කරුණාකර මෙම සටහන කියවීමෙන් මෙතනින්ම වළකින්න. අපගේ අරමුණ ක්රීඩා ලෝලීන්ට මේ පිටුපස ඇති සැබෑ නීතිමය පසුබිම සහ ක්රියා පටිපාටිය අවබෝධ කර දීමයි.
මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව වෘත්තීයමය මට්ටමේ පුළුල් විශ්ලේෂණයක් පහතින්,
ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලයේ (ICC) නීති රීති මොනවාද?
ICC ව්යවස්ථාවේ 2.4 වගන්තියට (විශේෂයෙන් 2.4 (C) සහ (D) වගන්ති වලට) අනුව, සෑම සාමාජික රටකම ක්රිකට් පාලක මණ්ඩලය රජයේ හෝ වෙනත් කිසිදු බාහිර දේශපාලන මැදිහත්වීමකින් තොරව ස්වාධීනව පාලනය විය යුතුය. යම් හෙයකින් රජයක් විසින් ක්රිකට් පාලක මණ්ඩලය විසුරුවා හැරීම, අතුරු කමිටු පත් කිරීම හෝ පරිපාලනයට සෘජුව බලපෑම් කිරීම සිදු කළහොත්, ICC යට පහත දැක්වෙන දැඩි පියවර ගත හැක:
01) සාමාජිකත්වය අත්හිටුවීම: අදාළ රටේ ක්රිකට් පාලක මණ්ඩලයේ ICC සාමාජිකත්වය වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි අත්හිටුවීම.
තරග තහනම: එම රටේ ජාතික කණ්ඩායම් වලට (පිරිමි, කාන්තා සහ වයස් කාණ්ඩ) කිසිදු ජාත්යන්තර තරගයකට හෝ ලෝක කුසලාන තරගාවලි වලට සහභාගී වීමට අවසර නොලැබීම.
02) අරමුදල් කැපීම: ICC ය මගින් අදාළ රටට ලබාදෙන වාර්ෂික අරමුදල් සහ තරගාවලි ලාභාංශ සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හිටුවීම.
සෘජු දේශපාලන මැදිහත්වීම් හේතුවෙන් ICC ය විසින් තහනම් පැනවූ අවස්ථා ලෝක ක්රිකට් ඉතිහාසයේ මෙන්ම ශ්රී ලංකාවේද මෑතකදී වාර්තා වී ඇත:
ශ්රී ලංකාව (2023 නොවැම්බර්): මෙහි ආසන්නතම සහ හොඳම උදාහරණය වන්නේ 2023 වසරේ අගභාගයේදී ශ්රී ලංකාවේ එවකට සිටි ක්රීඩා අමාත්ය රොෂාන් රණසිංහ මහතා විසින් ශම්මි සිල්වාගේ පරිපාලනය විසුරුවා හැර අතුරු කමිටුවක් පත් කිරීමයි. එහිදී ශම්මි සිල්වා පාර්ශ්වය ICC යට කළ පැමිණිල්ලකට අනුව, “රජයේ මැදිහත්වීම” යන චෝදනාව මත පැය 24ක් යාමටත් මත්තෙන් ICC ය විසින් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයට ජාත්යන්තර තහනමක් පැනවීය.
සිම්බාබ්වේ (2019): සිම්බාබ්වේ රජය විසින් ඔවුන්ගේ ක්රිකට් පාලක මණ්ඩලය විසුරුවා හැරීම හේතුවෙන් ICC ය විසින් 2019 වසරේදී සිම්බාබ්වේ කණ්ඩායමට සම්පූර්ණ තහනමක් පැනවීය. මේ හේතුවෙන් ඔවුනට T20 ලෝක කුසලාන සුදුසුකම් ලැබීමේ තරගාවලිය පවා අහිමි විය.
දකුණු අප්රිකාව (2021): දකුණු අප්රිකානු රජයේ ක්රීඩා අධිකාරියක් විසින් එරට ක්රිකට් පරිපාලනය සිය භාරයට ගැනීමට උත්සාහ කළ විට, කණ්ඩායම ජාත්යන්තර තලයෙන් ඉවත් කරන බවට ICC ය දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කළේය.
විධායක ජනාධිපතිවරයෙකුට සිය රට තුළ ඕනෑම ආයතනයක් ගැසට් නිවේදනයක් හරහා වෙනස් කිරීමේ නෛතික බලයක් තිබිය හැකිය. නමුත්, ජනාධිපතිවරයා මෙම තත්ත්වයේදී මුහුණ දෙන ප්රධානතම අභියෝගය වන්නේ ඉන් ජාත්යන්තරව ඇතිවන දැඩි බලපෑමයි. ඔහු විසින් රජයේ බලය භාවිතා කර පාලක මණ්ඩලය ඉවත් කළහොත්, අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකාවට තහනමක් පැනවෙනු ඇත. ක්රීඩා ලෝලීන් එම තහනම වසර කිහිපයකට විඳදරා ගැනීමට සූදානම් නම්, එනම් ශ්රී ලංකාවට ජාත්යන්තර ක්රිකට් අහිමි වුවද පද්ධතිය මුල සිට පිරිසිදු කළ යුතුයි යන ස්ථාවරයේ මුළු රටම සිටී නම් පමණක් එම අවදානම ගත හැක.
රජයේ සෘජු දේශපාලන මැදිහත්වීමකින් තොරව පාලක මණ්ඩලයක් ඉවත් කළ හැකි පිළිගත් ක්රමවේද පවතී.
01) සාධාරණ අධිකරණ ක්රියාවලියක් මගින් මූල්ය වංචා හෝ දූෂණ සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන විගණනයක් හරහා සාක්ෂි සහිතව කරුණු තහවුරු කර, එය රටේ සාමාන්ය අපරාධ නීතිය හෝ අධිකරණ පද්ධතිය හරහා ඔප්පු කිරීම. මෙහිදී පුද්ගලයින්ට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක වන බැවින් එය දේශපාලන මැදිහත්වීමක් ලෙස ICC ය සලකන්නේ නැත.
02) ව්යවස්ථානුකූල ඡන්දයක් මගින් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයට අනුබද්ධ ක්රීඩා සමාජ (Clubs) හරහා විශ්වාසභංගයක් ගෙනවිත් හෝ මීළඟ නිලවරණයේදී බහුතර ඡන්දයෙන් වර්තමාන පාලනාධිකාරිය පරාජය කිරීම.
