ඇමරිකා-ඉරාන යුද්දයේ විශාලම ජය රුසියාවට හිමිවේ.. සෙලෙන්ස්කි භීතියෙන්.. යුරෝපය තැතිගනී.. ට‍්‍රම්ප් පස්සට..

ඇමරිකාව, ඊශ්‍රායලය සහ ඉරානය අතර උණුසුම් වෙමින් පවතින ගැටුම ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරමින් තිබේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට රුසියාවේ “යුරල්ස්” (Urals) බොරතෙල් මිල, ලෝක තෙල් වෙළඳපොළේ ප්‍රධාන දර්ශකයක් වන “බ්‍රෙන්ට්” (Brent) මිල ඉක්මවා ගිය බව විදෙස් වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

මෙම තත්ත්වයට ප්‍රධාන හේතුව ලෙස සැලකෙන්නේ මැදපෙරදිග කලාපයේ ඇතිවී තිබෙන යුදමය වාතාවරණයයි. එම තත්ත්වය හේතුවෙන් ගල්ෆ් කලාපයේ තෙල් නිෂ්පාදනය සහ ප්‍රවාහනය අඩාල වී තිබේ.

 හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය – ලෝක බලශක්ති නාලිකාවක්

ලෝකයේ මුහුදු මාර්ගයෙන් ප්‍රවාහනය කරන බොරතෙල් ප්‍රමාණයෙන් තුනෙන් එකකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ගමන් කරන්නේ Strait of Hormuz හරහාය. නමුත් මේ වන විට ඉරාන ප්‍රහාර තත්ත්වයන් සහ නාවික රක්ෂණ සමාගම්වල අවදානම් නිසා එම මාර්ගය ප්‍රායෝගිකව සීමා වී ඇති බව වාර්තා වේ.

මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් Kuwait, Iraq සහ United Arab Emirates වැනි රටවල් සිය තෙල් නිෂ්පාදනය සීමා කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ.

රුසියාවට වාසිදායක තත්ත්වයක්

ලොව තෙල් නිෂ්පාදනයෙන් සుమාරු 11%ක් සපයන Russia, මෙම ගැටුමට සෘජුව සම්බන්ධ නොවීමත්, සිය තෙල් අපනයනය සඳහා හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය මත රඳා නොපැවතීමත් නිසා වත්මන් අර්බුදයෙන් වාසි ලබන රටක් ලෙස සැලකේ.

පසුගිය දිනවල බ්‍රෙන්ට් තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 119 දක්වා ඉහළ ගිය අතර පසුව එය ඩොලර් 91ක මට්ටමේ පැවති බව සඳහන් වේ. ඒ අතර රුසියානු “යුරල්ස්” තෙල්, ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල් වෙත ඩොලර් 91කට වඩා වැඩි මිලකට අලෙවි වන බවද වාර්තා වෙයි.

මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් රුසියාවේ තෙල් ආදායම වේගයෙන් ඉහළ යමින් තිබෙන අතර, පෙබරවාරි මාසයේදී ඩොලර් බිලියන 5.5ක් වූ තෙල් හා ගෑස් ආදායම මාර්තු වන විට ඩොලර් බිලියන 11.4 දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පුරෝකථනය කරයි.

 යුරෝපයේ කනස්සල්ල

රුසියාවේ තෙල් ආදායම ඉහළ යාම European Union රටවල් අතර දැඩි කනස්සල්ලක් ඇති කර තිබේ. ඔවුන්ගේ අදහස අනුව, එම අතිරික්ත ආදායම Ukraine යුද්ධය සඳහා භාවිතා විය හැකිය.

එම අතර ලෝක තෙල් මිල පාලනය කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස Donald Trump විසින් රුසියානු තෙල් මිලදී ගැනීම සම්බන්ධයෙන් India වෙත පනවා තිබූ සීමා දින 30ක කාලයක් සඳහා ලිහිල් කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ.

සෙලෙන්ස්කිගේ බිය

මෙම තත්ත්වය Volodymyr Zelenskyy නායකත්වය දරන යුක්‍රේන පාලනයටද බලපා ඇත. ඇමරිකාව ඉරානයට එරෙහිව මිසයිල සහ ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති විශාල වශයෙන් භාවිතා කිරීම නිසා යුක්‍රේනයට ලැබෙන අවි සැපයුම අඩු විය හැකි බව කියෙව් පාලනය බිය පළ කරයි.

සෙලෙන්ස්කි පවසා ඇත්තේ ඉරානය තුළ නව පාලන ක්‍රමයක් අවශ්‍ය බවත්, එම රට රුසියාවට සහාය දක්වන බවත්ය.

 ලෝක ආර්ථිකයට ඇති අවදානම

තෙල් වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයන් අනාවැකි පළ කරන්නේ ඉදිරියේදී බ්‍රෙන්ට් තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 130 දක්වා ඉහළ යා හැකි බවයි. එසේ වුවහොත් ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි පසුබෑමක් ඇති විය හැකි බවද ඔවුන් අනතුරු අඟවයි.

විචාරකයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම ගැටුම ලෝක භූ-දේශපාලනික තත්ත්වය සහ බලශක්ති වෙළඳපොළ දෙකම නව මට්ටමකට ගෙන යන බවයි. එය දිගටම පැවතුණහොත් ඇමරිකාවේ ගෝලීය බලපෑම සහ යුක්‍රේන යුද්ධයේ අනාගතයද ඒ මත තීරණය විය හැකි බව ඔවුන් සඳහන් කරයි.