ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා කිසිදු නෞකාවකට ගමන් කිරීමට අවසර නොදෙන බව ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය ප්රකාශ කර ඇත. ඉරාන තස්නිම් පුවත් ඒජන්සිය සඳහන් කරන්නේ, එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය ඉලක්ක කරමින් පළිගැනීමේ ප්රහාර ඉදිරියටත් සිදුකරන අතරතුර මෙම තීරණය ගත් බවයි.
එම වාර්තා අනුව, මේ දක්වා අමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු 14කට පමණ හානි සිදුව ඇති බව ද සඳහන් වේ. මෙම තත්ත්වය මැදපෙරදිග කලාපය තවත් උණුසුම් කර ඇති අතර, ගුවන් ආරක්ෂාව හේතුවෙන් කලාපයට ගුවන් ගමන් රැසක් තාවකාලිකව නවතා ඇත. රටවල් කිහිපයක් තම ගුවන් කලාප පවා වසා දමා ඇත.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය – ලෝක බලශක්ති මධ්යස්ථානය
පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය සහ ඕමාන් බොක්ක සම්බන්ධ කරන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ලෝකයේ වැදගත්ම මුහුදු මාර්ගයකි. එහි පටුම ස්ථානය සැතපුම් 21ක් පමණ වන අතර, නාවික ගමන් මාවත සැතපුම් 2ක් වැනි ඉතා සීමිත පළලක් පමණක් ඇත.
සෞදි අරාබිය, ඉරාකය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය සහ කුවේට් වැනි රටවල බොරතෙල් ලෝක වෙළඳපොළට යන ප්රධාන මාර්ගය ද මෙයයි.
අයිතිය සහ භූගෝලීය තත්ත්වය
බොහෝ දෙනාගේ අදහසට පටහැනිව, මෙම සමුද්ර සන්ධිය ඉරානයට පමණක් අයත් නොවේ. එය උතුරින් ඉරානයටත්, දකුණින් ඕමානය සහ UAEටත් මැදිව පිහිටා ඇත.
නාවික ගමන් මාර්ගයේ බොහෝ කොටස ඕමාන මුහුදු සීමාව තුළ තිබුණත්, පටු බව හේතුවෙන් නෞකා ඉරාන මුහුදු සීමාව හරහාද ගමන් කරයි.
නීතිමය තත්ත්වය
එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුද්රීය නීතිය අනුව, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය “ජාත්යන්තර සමුද්ර සන්ධියක්” ලෙස සැලකේ. එබැවින් සාමකාමී නාවික ගමනාගමනය කිසිදු රටකට තනිවම අවහිර කිරීම සඳහා නීතිමය අයිතියක් නොමැත.
වසා දැමුවහොත් ලෝකයට බලපෑම
ලෝකයේ දිනපතා පරිභෝජනය වන බොරතෙල් ප්රමාණයෙන් සుమාරු 20%ක් මෙම මාර්ගය හරහා ගමන් කරයි. එය වසා දැමීමෙන් සිදුවිය හැකි ප්රධාන ප්රතිවිපාක:
* ගෝලීය තෙල් මිල දැඩි ලෙස ඉහළ යාම
* උද්ධමනය ඉහළ යාම සහ භාණ්ඩ මිල වැඩිවීම
* යුරෝපය හා ආසියාවේ කර්මාන්ත අඩපණ වීම
* ගෝලීය සැපයුම් දාම බිඳ වැටීම
ඉරානයට එය සැබවින්ම කළ හැකිද?
ඉරානය සතුව මිසයිල පද්ධති සහ වේගවත් නාවික යාත්රා රැසක් ඇති බැවින්, සමුද්ර සන්ධිය තාවකාලිකව අවහිර කිරීමේ හැකියාව ඇත. නමුත් එවැනි පියවරක් ගන්නේ නම් විශාල යුධමය ගැටුමක් ඇති වීමට ඉඩ තිබේ.
විශේෂයෙන්, කලාපයේ අමෙරිකානු නාවික බලකා පැවැත්ම හේතුවෙන් එය ගෝලීය යුධ තත්ත්වයකට පවා වර්ධනය විය හැකිය. එමෙන්ම, එවැනි තීරණයක් ඉරානයේම තෙල් අපනයනය සහ ආර්ථිකයටද දැඩි බලපෑම් ඇති කරනු ඇත.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම යනු කලාපීය ප්රශ්නයක් නොව, ලෝක ආර්ථිකයම කම්පනය කරන දැවැන්ත ගෝලීය අර්බුදයක ආරම්භයක් විය හැකිය.
