මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කළේ ඇත්තටමද? ඉතිහාසය සහ මූලාශ්ර ගැන නැවත සංවාදයක්.
“මිහිඳු හාමුදුරුවෝ කියලා කෙනෙක් ඉන්න ඇති. අපි දන්නේ නෑ එයා උඩින් අතනට ආවද, කොහොම ආවද ඒවා අපි දන්නෑ. එයාට අශෝකට තියෙන නෑ කමක් අපි හරියට දන්නෑ.
ලංකාවේ මහාවංශේ විතරයි ඒවා ගැන විස්තර තියෙන්නේ. ඉන්දියාවේ එ් ගැන මූලාශ්ර නෑ. සමහර විට ඒ වගේ සම්බන්ධතා තියෙන්නත් ඇති. අපි දන්නෑ ඒවා. දැනට කියන්න පුළුවන් දන්නෑ කියලා විතරයි.”
මහාචාර්ය නිර්මාල් රංජිත් දේවසිරි මහතා මේ බව ප්රකාශ කරන්නේ අන්තර්ජාල නාලිකාවක් සමග සාකච්ඡාවට එකතු වෙමිනි.
ශ්රී ලංකාවේ බුදුදහමේ ඉතිහාසය ගැන කතා කරන විට මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනයට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. සාම්ප්රදායික ඉතිහාස කතාවට අනුව, ඉන්දියාවේ ධර්මාශෝක රජුගේ සමයේදී බුදුදහම ලංකාවට හඳුන්වා දීම සඳහා මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කළ අතර, එම සිදුවීම අනුරාධපුරයේ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සමය හා සම්බන්ධ වේ.
නමුත් මේ සිදුවීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් අතර පවතින මූලාශ්රමය ගැටලු පිළිබඳව මෑතකදී නැවතත් අවධානය යොමුව තිබේ.
කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ ඉතිහාස අධ්යයනාංශයේ මහාචාර්ය නිර්මාල් රංජිත් දේවසිරි පෙන්වා දෙන්නේ මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කළ ආකාරය සහ ඔහු හා අශෝක රජු අතර පැවති බව කියන ඥාති සම්බන්ධය තහවුරු කිරීමට ප්රමාණවත් ස්වාධීන මූලාශ්ර නොමැති බවයි.
ඔහුගේ අදහස අනුව, “මිහිඳු හාමුදුරුවෝ කියලා කෙනෙක් ඉන්න ඇති. නමුත් ඔහු ලංකාවට පැමිණියේ කෙසේද, ඔහුට අශෝක රජු සමඟ තිබූ සම්බන්ධය කුමක්ද වැනි කරුණු පිළිබඳව නිශ්චිතව පැවසීමට අපට ප්රමාණවත් සාක්ෂි නැහැ” යන ප්රශ්නය මතු වේ.
මහාවංශය පමණක්ද මූලාශ්රය?
මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ විස්තර ප්රධාන වශයෙන් ශ්රී ලංකාවේ පාලි වංශකතා තුළින් අපට හමුවේ. ඒ අතර මහාවංශය සහ ඊට පෙර රචනා වූ දීපවංශය විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.
දීපවංශය ශ්රී ලංකාවේ පැරණිතම ඉතිරිව ඇති වංශකතාව ලෙස සැලකෙන අතර, එහි මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ වෙනම පරිච්ඡේදයක් පවා තිබේ. එහි සඳහන් වන්නේ අශෝක රජුගේ සමයේදී ලංකාවට ධර්මදූත මෙහෙවරක් සඳහා මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු පිරිසක් පිටත් වූ බවයි.
ඒ අනුව “මහාවංශයේ පමණක් මෙම කතාව තිබෙනවා” යන්න සරලව පැවසීම වෙනුවට, මෙම කතාව දීපවංශය වැනි වෙනත් පාලි මූලාශ්රවලද දක්නට ලැබෙන බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය.
එහෙත් ගැටලුව ඇත්තේ කොතැනද?
ඉතිහාසය අධ්යයනය කිරීමේදී යම් සිදුවීමක් පුරාවෘත්තයක හෝ වංශකතාවක සඳහන් වීමත්, එය ස්වාධීන බාහිර සාක්ෂි මගින් තහවුරු වීමත් එකම දෙයක් නොවේ.
අශෝක රජුගේ ශිලා ලේඛන රාශියක් ඉන්දියාවේදී හමුවී තිබුණද, එම ලේඛනවල මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ නම සෘජුව සඳහන් වන බවට සාක්ෂියක් නොමැත. අශෝකගේ සමයේ බෞද්ධ ධර්මදූත මෙහෙවරක් පිළිබඳ සාක්ෂි තිබුණත්, එය නිශ්චිතවම “මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ” සමඟ සම්බන්ධ කිරීමේදී ඉතිහාසඥයන් සැලකිලිමත් විය යුතුය.
එහෙත් මේ හේතුවෙන් මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ලංකාවට නොපැමිණි බවක් ද සෘජුව නිගමනය කළ නොහැක.
ඉතිහාසය සහ ආගමික සම්ප්රදාය එකිනෙකින් වෙනස්ද?
මෙහිදී වැදගත් වන්නේ ආගමික සම්ප්රදාය සහ නවීන ඉතිහාස අධ්යයනය එකම ක්රමවේදයකින් කටයුතු නොකරන බව තේරුම් ගැනීමයි.
බෞද්ධ සම්ප්රදාය තුළ මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය ඉතා වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි. මහාවංශය සහ දීපවංශය වැනි පාලි වංශකතා එම සම්ප්රදාය සුරක්ෂිත කර ඇති ප්රධාන මූලාශ්ර වේ. ඒවා ශ්රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය අධ්යයනය කිරීමේදී නොසලකා හැරිය නොහැකි මූලාශ්ර ලෙසද සැලකේ.
එහෙත් නූතන ඉතිහාස පර්යේෂණයකදී ලිඛිත මූලාශ්ර, පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි, ශිලා ලේඛන සහ වෙනත් සමකාලීන මූලාශ්ර එකිනෙක සසඳා බැලීම අවශ්ය වේ.
ඒ නිසා “සාක්ෂි නැහැ” යන ප්රකාශය සහ “සිදුවීම සිදු නොවුණා” යන ප්රකාශය එකම අර්ථයක් නොදරයි.
අවසානයේ අපට කියන්න පුළුවන් කුමක්ද?
මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ ශ්රී ලාංකික බෞද්ධ සම්ප්රදාය ඉතා පැරණි අතර, දීපවංශය සහ මහාවංශය වැනි මූලාශ්ර එය විස්තරාත්මකව සටහන් කර ඇත. අනෙක් අතට, අශෝක රජුගේ සමකාලීන ඉන්දියානු ශිලා ලේඛනවලින් මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ නම හෝ ඔහුගේ ලංකාගමනය සෘජුව තහවුරු වන සාක්ෂියක් නොමැති වීම ඉතිහාස පර්යේෂණයේදී අවධානයට ගත යුතු කරුණකි.
එබැවින් මෙය ආගමික විශ්වාසයක් සහ ඉතිහාස පර්යේෂණයක් අතර ගැටුමක් ලෙස නොව, “අපි දන්නා දේ කුමක්ද? අපට තහවුරු කළ හැකි දේ කුමක්ද?” යන ප්රශ්න දෙක අතර වෙනස හඳුනාගැනීමක් ලෙස බැලීම වඩාත් සුදුසුය.
ඉතිහාසයේ සමහර ප්රශ්නවලට අද අපට සම්පූර්ණ පිළිතුරක් නොතිබිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක “තවමත් නිශ්චිතව දන්නේ නැහැ” යැයි පැවසීම ඉතිහාසය ප්රතික්ෂේප කිරීමක් නොව, සාක්ෂිවල සීමාව පිළිගැනීමකි.
