ගාල්ල කිව්වම අපේ මතකයට එන්නේ ලන්දේසි කොටු පවුරත්, නිල් පාට මුහුදත් විතරයි. හැබැයි ඒ දිස්ත්රික්කයේම සංචාරක සිතියම්වල ලකුණු නොවුණු, ගොඩක් දෙනෙක් නොදන්න, ඒත් අතීතයේදී මුළු දකුණු පළාතම හොල්ලපු ප්රතාපවත් මන්දිරයක් තියෙනවා. ඒ තමයි ගාල්ලේ “බේලි කන්ද වලව්ව”. මේක නිකම්ම නිකම් ගෙයක් නෙවෙයි; මේක ඇතුළේ තියෙන්නේ අධිරාජ්යවාදී සුද්දන් පවා නම ඇසූ පමණින් තැතිගත්ත, ඔවුන්ගේ බලයට අභියෝග කරපු අභිමානවත් මිනිසුන්ගේත්, අදටත් විසඳී නැති අභිරහස් දහසකුත් අතර සැඟවුණු ඉතිහාසයක කතාවක්.
ගාල්ලේ වටකුරු හන්දියෙන් ඇතුළට වෙන්න තියෙන උස් කඳුගැටයක් මත ඉඳන් මේ මන්දිරය අතීතයේදී මුළු ගාල්ලටම අණසක පතුරවලා තියෙනවා. මේ මන්දිරය ඉදි කළේ අර්නස්ට් එඩ්වඩ් බේලි මහත්මයා වුණත්, මෙහි සැබෑ අභිමානය සහ ගැම්ම රැඳී තිබුණේ එහි වාසය කළ දේශීය ප්රභූ පවුල්වල සාමාජිකයන් සතුවයි. අඩි ගණනාවක් මහත තනි කළුගල් බිත්ති, අඩි ගණනාවක් උස සිවිලිම් සහ ලංකාවේ දේශීය ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ එක්ක බ්රිතාන්ය පන්නය මුසු කරලා හදපු මේ වලව්ව එදා කාලේ ගාල්ලේ තිබුණු ශක්තිමත්ම මන්දිරයයි. ඒ කාලේ මුහුදේ නැංගුරම් ලා තිබුණු නැව් වලව්වේ ඉඳන් ඉතා පැහැදිලිව දකින්න පුළුවන් වෙලා තියෙන්නේ මෙහි තිබුණු උපායමාර්ගික පිහිටීම නිසයි.
හැබැයි සුද්දෝ මේ වලව්වට බය වුණේ එහි තිබුණු උස හෝ විශාලත්වය නිසා විතරක්ම නෙවෙයි. ඒ බිය පිටුපස තිබුණේ හීලෑ කළ නොහැකි සිංහ ගති පැවතුම් ඇති මිනිසුන්ටයි. සයිමන් පෙරේරා අබේවර්ධන මහතාට දරුවන් තිදෙනෙකු සිටි අතර, ඉන් වැඩිමහලු පුත්රයා වූ ඩැනිස්ටර් පෙරේරා යනු ඒ යුගයේ සිටි අභීත චරිතයක්. අධිරාජ්යවාදී සුද්දන් ලංකාවම තමන්ගේ අණසකට යටත් කරගෙන ඉන්නකොට, ඩැනිස්ටර් පෙරේරා ඒ සුදු පාලකයන්ට කිසිදු ගරුසරුවක් දැක්වූයේ නැහැ. පාරේ යනකොට සුද්දෙක් දැක්කත් හිස නමන යුගයක, ඩැනිස්ටර් මහතා ඔවුන්ට පෙනෙන්නට ගියේ සිංහයෙකු වගෙයි. ගම්වැසියන් අදටත් පවසන පරිදි, තමන්ගේ රටේ මිනිසුන්ට අඩන්තේට්ටම් කළ හෝ තමන්ගේ ගෞරවයට අභියෝග කළ සුදු නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුටම ඩැනිස්ටර් මහතාගෙන් හොඳ හැටි පහර කන්නට පවා සිදු වී තිබෙනවා.
“බේලි කන්දේ ඇත්තෝ” කියන්නේ, තමන්ගේ ආත්මගෞරවය වෙනුවෙන් සුද්දා ඉදිරියේ වුණත් කෙලින් ඉන්න පුළුවන් යකඩ මිනිස්සු කියලා එදා මුළු ගාල්ලම දැනගෙන හිටියා. ඩැනිස්ටර් පෙරේරාගේ මේ නොබියවන සුළු ගතිය නිසාම සුද්දෝ මේ වලව්ව පැත්ත පළාතේ එන්න පවා දෙපාරක් හිතුවා. ඔවුන්ට බේලි කන්ද කියන්නේ මන්දිරයකට වඩා, ඕනෑම වෙලාවක තමන්ට පාර වදින්න පුළුවන් අනතුරුදායක බලකොටුවක් වගෙයි. මේ නිසාම වලව්ව වටා අමුතුම අද්භූත බවක් සහ ගුප්ත බවක් නිර්මාණය වුණා.
කටකතාවලට අනුව මේ වලව්වේ ඉඳන් ගාල්ල කොටුව දක්වා විහිදුණු රහසිගත උමං මාර්ගයක් පවා තිබිලා තියෙනවා. පාලකයන්ටත් හොර රහසේ තමන්ගේ වැඩකටයුතු කරගෙන යන්නත්, හදිසි අවස්ථාවකදී උපක්රමශීලීව ක්රියා කරන්නත් මේ උමන් පාවිච්චි කරන්න ඇති කියලා අදටත් විශ්වාස කෙරෙනවා. කාලයාගේ වැලි තලාවෙන් වැහිලා ගියත්, අදටත් ඒ ගරාවැටුණු බිත්ති අතර අමුතුම අතීත සුවඳක් තියෙනවා. වලව්වේ දිරාපත් වුණු ලී කැටයම්, පාසි බැඳුණු කළුගල් බිත්ති සහ වල් වැදුණු වටපිටාව දකිනකොට අපිට මැවී පෙනෙන්නේ එදා ඩැනිස්ටර් පෙරේරා වැනි මිනිසුන් මේ බිම මත තැබූ ප්රතාපවත් අඩි සළකුණුයි.
බේලි කන්ද වලව්ව කියන්නේ අපේ රටේ එක්තරා යුගයක බලපරාක්රමය, ගැම්ම සහ අභිරහස් එකට හමු වුණු තැනක්.
උපුටාගැනීම _ Amuthu
